काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले होर्मुज जलमार्गलाई ‘अमेरिकी भूभाग’का रूपमा दाबी गरेपछि अमेरिका र इरानबीचको तनाव थप चर्किएको छ ।
ट्रम्पले सामाजिक सञ्जाल ‘ट्रुथ सोसल’मार्फत होर्मुज जलमार्गको नक्सा सार्वजनिक गर्दै त्यसलाई ‘नयाँ अमेरिकी भूभाग’का रूपमा प्रस्तुत गरेका हुन् । इरानले अमेरिकी नीति परिवर्तन नभएसम्म जलमार्ग बन्द राख्ने अडान दोहो¥याइरहेका बेला ट्रम्पको पछिल्लो अभिव्यक्ति आएको हो ।
यसअघि अगस्ट १४ मा लङ आइल्यान्डस्थित प्रहरी एकेडेमीमा आयोजित कार्यक्रममा ट्रम्पले होर्मुज जलमार्गलाई छिट्टै अमेरिकी भूभाग घोषणा गर्ने संकेत दिएका थिए । त्यसको केही दिनपछि अगस्ट १८ मा उनले सोही क्षेत्रको नक्सा सामाजिक सञ्जालमा सेयर गरेका थिए ।
इरानको प्रतिवाद
ट्रम्पको दाबीप्रति इरानले तत्काल आपत्ति जनाएको छ । इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का सचिव मोहसेन रेजाईले अमेरिकाले होर्मुज जलमार्ग आफ्नो नियन्त्रणमा लिन वा जबर्जस्ती खुलाउन नसक्ने बताएका छन् ।
उनले वासिङ्टन र होर्मुज जलमार्गबीचको दूरी नै सात हजार माइलभन्दा बढी रहेको उल्लेख गर्दै अमेरिकी दाबीको औचित्यमाथि प्रश्न उठाएका छन् ।
यसैबीच अमेरिकाले इरानमाथि थप कडा आर्थिक दबाब बढाउने तयारी गरेको छ । अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले इरानविरुद्ध ‘इतिहासकै सबैभन्दा कडा प्रतिबन्ध’ लगाउने तयारी गरिरहेको बताइएको छ । अमेरिकाले इरानी तेलको प्रमुख खरिदकर्ता चीनलाई समेत प्रतिबन्ध कार्यान्वयनमा सहयोग गर्न आग्रह गरेको छ ।
तर इरानले प्रस्तावित प्रतिबन्धलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुनविपरीत भन्दै अस्वीकार गरेको छ । इरानी परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघेईले अमेरिकी प्रतिबन्धलाई अन्य स्वतन्त्र राष्ट्रमाथि अमेरिकी क्षेत्राधिकार थोपर्ने प्रयासका रूपमा व्याख्या गरेका छन् ।
बाघेईले इरानका छिमेकी राष्ट्रहरूलाई समेत चेतावनी दिँदै अमेरिकाको आर्थिक युद्धमा सहभागी हुने मुलुकलाई इरानले ‘शत्रु’का रूपमा व्यवहार गर्ने बताएका छन् ।
होर्मुज जलमार्ग विश्वको महत्वपूर्ण ऊर्जा व्यापारिक मार्गमध्ये एक भएकाले यसको तनावले अमेरिका–इरान सम्बन्धमा मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजार र क्षेत्रीय सुरक्षामा समेत असर पार्न सक्ने चिन्ता बढेको छ ।
