काठमाडौं उपत्यकासहित देशका विभिन्न क्षेत्रमा वायु प्रदूषण फेरि बढ्दै गएको छ । वातावरण विभागका अनुसार बिहीबार बिहान साढे ९ बजेको मापनमा काठमाडौंको एयर क्वालिटी इन्डेक्स (एक्यूआई) २३१ पुगेको छ, जुन जनस्वास्थ्यका लागि ‘अति अस्वस्थकर’ श्रेणीमा पर्छ । हाल काठमाडौं विश्वका सबैभन्दा प्रदूषित सहरहरूको सूचीमा दोस्रो स्थानमा रहेको छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय वायु गुणस्तर मापन संस्था IQAir का अनुसार अहिले प्रदूषणको सूचीमा पाकिस्तानको Lahore पहिलो स्थानमा रहेको छ, जहाँ एक्यूआई २६१ मापन गरिएको छ । विश्व स्वास्थ्य संगठन World Health Organization (डब्ल्यूएचओ) को मापदण्डअनुसार यी दुवै सहरको वायु गुणस्तर ‘अति अस्वस्थकर’ श्रेणीमा पर्छ ।
डब्ल्यूएचओका अनुसार १०१ देखि १५० एक्यूआईसम्मको वायु बालबालिका, वृद्धवृद्धा र दीर्घरोगीका लागि अस्वस्थकर मानिन्छ । १५१ देखि २०० सम्म पुगेमा सबैका लागि हानिकारक हुन्छ भने २०१ देखि ३०० सम्म पुगेको वायु ‘अति अस्वस्थकर’ मानिन्छ । त्योभन्दा माथिको स्तरलाई अझ खतरनाक अवस्था मानिन्छ ।
वातावरण विभागका अनुसार दाङको देउखुरी, भक्तपुर, काठमाडौंका रत्नपार्क र शंखपार्क, साथै सुर्खेतलगायत क्षेत्रको वायु गुणस्तर पनि कमजोर अवस्थामा पुगेको छ ।
स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले वायु प्रदूषणले मुटु, फोक्सो, रक्तनली, आँखा, मिर्गौला तथा क्यान्सरजस्ता रोगको जोखिम बढाउन सक्ने जनाएको छ । विशेषगरी बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, गर्भवती महिला तथा दम, खोकी वा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी दीर्घरोग भएका व्यक्तिलाई यसको असर बढी पर्ने बताइएको छ ।
प्रदूषण बढेका बेला बिहान र बेलुकाको समयमा बाहिर कम निस्कन, अत्यावश्यक अवस्थामा मास्क प्रयोग गर्न र स्वास्थ्य सुरक्षामा ध्यान दिन मन्त्रालयले आग्रह गरेको छ ।
