युद्ध विरामको मौका छोपेर चीनले इरानलाई हतियार पठाउने तयारी अमेरिकी गुप्तचरको खुलासा

अमेरिकी गुप्तचर निकायहरूले चीनले निकट भविष्यमा इरानलाई नयाँ हवाई रक्षा प्रणाली उपलब्ध गराउने तयारी गरिरहेको संकेत देखिएको दाबी गरेका छन्। यसबारे जानकारी भएका तीन स्रोतलाई उद्धृत गर्दै यस्तो आकलन सार्वजनिक गरिएको हो।

यो सम्भावित कदमलाई अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा संवेदनशील र उत्तेजक मानिएको छ, विशेष गरी यसै साता मात्र चीनले इरान र अमेरिकाबीच युद्धविराम गराउन भूमिका खेलेको दाबी सार्वजनिक भएपछि। सोही समयमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प आगामी महिनामा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङसँग भेट गर्न चीन भ्रमणको तयारीमा रहेको खबर पनि आएको छ।

गुप्तचर मूल्याङ्कन अनुसार, इरानले युद्धविरामको अवस्थालाई आफ्नो सैन्य क्षमता पुनः सुदृढ गर्न प्रयोग गरिरहेको देखिन्छ। साथै चीनले ती हतियारहरू तेस्रो मुलुकमार्फत पठाउने सम्भावना पनि देखिएको उल्लेख छ, जसको उद्देश्य वास्तविक स्रोत लुकाउनु हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

चीनले पठाउने भनिएको प्रणाली ‘MANPADS’ (म्यानप्याड्स) अर्थात काँधबाट प्रहार गर्न मिल्ने हवाई प्रतिरक्षा मिसाइल प्रणाली हो। यस्ता प्रणालीले कम उचाइमा उड्ने विमानहरू, विशेष गरी अमेरिकी सैन्य विमानहरूका लागि जोखिम सिर्जना गर्न सक्ने बताइएको छ। पछिल्ला पाँच हप्ताको द्वन्द्वका क्रममा पनि यस्ता हतियारले असमान प्रकारको खतरा उत्पन्न गरेको मूल्याङ्कन छ।

यस विषयमा गरिएको प्रश्नको जवाफमा राष्ट्रपति ट्रम्पले चीनले इरानलाई हतियार आपूर्ति गरे गम्भीर परिणाम भोग्नुपर्ने चेतावनी दिएका छन्। तर उनले चीनसँग यस विषयमा प्रत्यक्ष संवाद भएको छ वा छैन भन्नेबारे स्पष्ट पारेका छैनन्।

यता वासिङ्टनस्थित चिनियाँ दूतावासले भने यी आरोप अस्वीकार गरेको छ। दूतावासका प्रवक्ताले चीनले कुनै पनि पक्षलाई हतियार उपलब्ध नगराएको भन्दै उक्त दाबी गलत भएको प्रतिक्रिया दिएका छन्। साथै अमेरिकालाई आधारहीन आरोप नलगाउन र तनाव घटाउन सहयोग गर्न आग्रह गरिएको छ।

विश्लेषकहरूको भनाइमा, यदि चीनले प्रत्यक्ष रूपमा इरानलाई हतियार आपूर्ति गरेको पुष्टि भए यो उसको विदेश नीति र सैन्य समर्थनको नयाँ चरण हुनेछ। हालसम्म चिनियाँ कम्पनीहरूले इरानलाई द्वैध प्रयोग (dual-use) प्रविधि उपलब्ध गराउँदै आएको बताइन्छ, जसले हतियार निर्माण तथा नेभिगेसन प्रणाली सुधारमा सहयोग पुर्‍याउने गरेको छ।

अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरीमा इरानविरुद्ध संयुक्त सैन्य अभियान सुरु गरेपछि मध्यपूर्वमा तनाव थप चुलिएको छ। त्यसयता रूसले पनि इरानलाई गुप्तचर सहयोग गरेको बताइन्छ भने इरानले युक्रेन युद्धमा रूसलाई ड्रोन आपूर्ति गर्दै आएको छ। साथै चीनले इरानबाट ठूलो मात्रामा तेल आयात गरिरहेको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार चीनले प्रत्यक्ष रूपमा युद्धमा संलग्न हुन नचाहे पनि इरानसँगको सम्बन्ध कायम राख्दै बाहिरबाट तटस्थ देखिने रणनीति अपनाइरहेको छ। यसमार्फत उसले ऊर्जा सुरक्षा सुनिश्चित गर्न र अन्तर्राष्ट्रिय दबाबबाट जोगिन सन्तुलित नीति अपनाएको देखिन्छ।